Odtajnione archiwa Noblowskie: Tadeusz Różewicz i Józef Mackiewicz byli wśród kandydatów w 1975 roku
Po 50 latach tajemnicy ujawniono, że poeta Tadeusz Różewicz i pisarz Józef Mackiewicz znaleźli się na liście kandydatów do literackiej Nagrody Nobla w 1975 roku. Wynika to z dokumentów archiwalnych Akademii Szwedzkiej, do których wgląd uzyskała Polska Agencja Prasowa.
Ostatecznie nagroda w tym roku przypadła włoskiemu poecie Eugenio Montalemu, który – jak pokazują odtajnione sprawozdania – był kandydatem kompromisowym. Faworytami w głosowaniu byli wówczas Graham Greene, Saul Bellow, Doris Lessing i Nadine Gordimer, ale żaden z nich nie zdobył wymaganej większości.
Różewicz nominowany wielokrotnie, Mackiewicz – po raz pierwszy
Z dokumentów wynika, że Tadeusza Różewicza do nagrody w 1975 roku zgłosili dwaj szwedzcy profesorowie: Nils Ake Nilsson z Uniwersytetu Sztokholmskiego oraz Józef Trypućko z Uniwersytetu w Uppsali. Polski poeta figurował na listach kandydatów także wcześniej, w latach 60. i na początku 70.
Józef Mackiewicz został natomiast zgłoszony po raz pierwszy. W liście do Akademii Szwedzkiej wystąpiła prof. Jadwiga Maurer z Uniwersytetu w Kansas w USA.
Kim byli polscy kandydaci?
Tadeusz Różewicz (1921-2014), żołnierz AK, po wojnie stał się jednym z najważniejszych twórców polskiej literatury. Jego poezja, określana jako „poezja ściśniętego gardła”, była surową i pozbawioną patosu reakcją na doświadczenie wojny. Zrewolucjonizował też polski teatr, tworząc tzw. teatr realistyczno-poetycki; jego najsłynniejsze dramaty to „Kartoteka”, „Białe małżeństwo” i „Stara kobieta wysiaduje”.
Józef Mackiewicz (1902-1985) był pisarzem i publicystą, bezkompromisowym krytykiem zarówno sanacyjnej Polski, sowieckiego totalitaryzmu, jak i późniejszej polityki Watykanu. Autor m.in. powieści „Droga donikąd” i „Nie trzeba głośno mówić”. W swoich tekstach konsekwentnie demaskował fałsze historii i ideologie.
Zasady Akademii Szwedzkiej przewidują utajnienie wszystkich danych związanych z nominacjami i obradami na 50 lat. Tegoroczny laureat literackiego Nobla zostanie ogłoszony na początku października.